Газар нутаг
1,221,037 км2 (Монгол улсын газар нутгаас арай бага хэмжээтэй). Газар нутгийн хэмжээгээр дэлхийд 25-рт ордог, Африк тивийн өмнөд хэсэгт оршдог улс. Хойд хэсгээрээ Ботсвана улстай 1,840 км, Мозамбик улстай 491 км, Намиби улстай 967 км, Свазиланд улстай 430 км, Зимбабве улстай 230 км уртаар хиллэнэ. Тус улсын газар нутаг дотор нь Лесото улс байх бөгөөд тус улстай хиллэх урт 909 км. Эргийн урт нь 2,798 км, Атлантын далай, Энэтхэгийн далайн уулзварт оршдог. Өргөн уудам тэгш өндөрлөг газар нутагтай, зарим хэсгээр уул толгос ихтэй, эрэг дагуу нам дор газар зонхилно. Хамгийн өндөр цэг нь Нжесутти 3,408м. Хамгийн нам цэг нь Атлантын далай 0м.
Цаг Уур/Уур амьсгал
Ихэнх газар нутгаар хагас хуурай уур амьсгалтай. Нутгийн ихэнх хэсгээр зундаа бороо ордог боловч баруун эргээр өвөлдөө бороо ордог. Харин баруун өмнөд орчмын эрэг дагуу бороо аль аль улиралд нь орно.
Үндсэн хууль
оны -р сарын
Засаглал
Өмнөд Африк нь олон намын тогтолцоотой, хууль тогтоох хоёр танхимтай, бүгд найрамдах улс. Ерөнхийлөгч нь төр, засгийг тэргүүлнэ. Түүнийг Үндэсний Ассамблейгаас таван жилийн хугацаагаар (дахин нэг удаа сонгогдох эрхтэй) сонгодог. Засгийн газрын бүрэлдэхүүнийг ерөнхийлөгч өөрөө бүрдүүлнэ. Үндэсний Ассамблей нь 400 суудалтай, бүх нийтийн сонгуулиар, пропорциональ системийн дагуу таван жилийн хугацаагаар сонгогддог. Мужуудын Үндэсний Зөвлөл нь 90 суудалтай, 9 муж тус бүрээс арван гишүүн таван жилийн хугацаатай сонгогдох бөгөөд орон нутгийн хэл, соёл гэх мэт ашиг сонирхлыг хамгаалах онцгой эрх эдэлдэг.
Үндэсний баяр
Эрх чөлөөний өдөр 4-р сарын 27 (1994 он)
НҮБ-д
1945 оны 11-р сарын 07-нд элсэн орсон.
Нийслэл
Нийслэл нь Претори (гүйцэтгэх засаглал нь байрлана), Блумфонтейн (шүүх засаглал нь байрлана), Кейптаун (хууль тогтоох засаглал нь байрлана) хот. Хамгийн том хот болох Йоханнесбург нь 3,288 мянган оршин суугчтай.
Хүн ам
43,997,828 (2007 оны байдлаар). Хүн амын тоогоор дэлхийд 30-рт ордог.
29.1% нь 0-14 насны хүүхэд. (эрэгтэй 6,447,623/эмэгтэй 6,370,909)
65.5% нь 15-64 насны хүн. (эрэгтэй 14,040,210/эмэгтэй 14,761,179)
5.4% нь 65 ба түүнээс дээш насныхан (эрэгтэй 917,227/эмэгтэй 1,460,680)
Дундаж наслалт 42.45. Хүн амын 79% нь африкийн хар арьст, 9.6% нь цагаан арьст, 8.9% нь өнгөт арьст, 2.5% нь ази/энэтхэг хүмүүс. (2001)
Түүх
Сан хүмүүс энд анх суурьшсан ба тэдний дараа Хойхой, Банту аймгийн зарим отгууд ирж суурьшжээ. 1652 онд Европоос анх Голландчууд Сайн Итгэлтийн Хошуунд ирсэн бөгөөд 18-р зуунд колонио байгуулахад дөнгөж 15,000 уулаа байжээ. Бурчууд буюу Африкаанчууд гэж нэрлэх болсон Африкаанс хэмээх голланд маягийн хэлээр ярьдаг тэдгээр иргэд 1795 онд өөрсдийн бие даасан улсыг байгуулахаар оролдож байжээ. Наполеоны дайны төгсгөлд 1815 онд Британичууд колоничлон 5,000 гаруй суугчдыг энд авчирсан. 1867 онд алмаз, есөн жилийн дараа алтыг нээн илрүүлснээс хойш харийнхны анхаарлыг татсан. Ингээд 1899 онд Британичууд Бурын эсрэг зайлшгүй дайныг хийсэн ба 1902 онд Бурын ялагдлаар дайн дуусч 1910 онд Өмнөд Африкийн Нэгдсэн Улсыг байгуулжээ. 1945 онд тус улс НҮБ-д элссэн ч Апартейд үзлийн улмаас Хүний Эрхийн Түгээмэл Тунхаглалыг батлахаас зайлсхийсэн байдаг. Апартейдын улмаас 20-р зууны сүүлийн хагаст цагаан биш арьст хүмүүс дорд үзэгдэж 1950, 1986 онд 1.5 сая гаруй африкчууд хотоос хөдөө тосгод руу хөөгдөж байсан. 1961 онд бүгд найрамдах улсаа зарлан Британийн Нөхөрлөлийн гишүүн болсон. Апартейдын эсрэг босогчдын толгойлогчдыг устгаж байсан ба заримыг нь (Нельсон Манделла) бүх насаар нь шоронд хорих ялаар шийтгэж байсан. 1989 онд апартейдыг устгах бодлого хэрэгжиж эхэлсэн ба 27 жил хоригдсон Манделла шоронгоос суллагдан, шинэ үндсэн хуулиа 1993 онд хийж дуусгасан. 1994 онд ардчилсан нээлттэй сонгууль явуулж шинэ ерөнхийлөгчөө сонгосон.
Эдийн засаг
Өмнөд Африк нь байгалийн баялаг ихтэй, дэд бүтэц сайн хөгжсөн, санхүү, хууль эрхзүйн тогтолцоо өндөр хөгжсөн улс. Макро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангаснаар 2004 оноос хойш эдийн засгийн өсөлт нилээд нэмэгдсэн боловч ажилгүйдэл өндөр хэвээр байгаа, дэд бүтэц нь хуучирч шинэчлэх шаардлага байгаа зэрэг асуудлууд бий. Хуучирсан цахилгаан станцуудын асуудлаас болж 2007 оны сүүлээр эрчим хүчний хямралд орж эхэлсэн. Адартейдын үеэс улбаатай эдийн засгийн хямрал өнөөг хүртэл байсаар байгаа. Ажилгүйдлийн түвшин 24.2%. Хүн амын 50% нь ядуурлын түвшингээс доогуур орлоготой амьдарч байна.
Байгалийн баялаг
Алт, хром, сурьма, нүүрс, төмрийн хүдэр, мангани, никель, фосфат, тугалга, уран, алмаз, цагаан алт, зэс, давс, байгалийн хий.
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлт 2007 онд 5 хувьтай гарсан байна. Нэг хүнд ногдох үзүүлэлт нь 10,600 ам.доллар. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 2.7%-ийг ХАА, 31.3%-ийг үйлдвэрлэл, 66%-ийг үйлчилгээ эзэлдэг.
Төсөв
Төсвийн орлого 68.2 тэрбум ам.доллар, төсвийн зарлага 66.7 тэрбум ам.доллар.(2007)
ХАА/Аж үйлдвэр
Эрдэнэшиш, улаан буудай, чихрийн нишингэ, жимс, ногоо тариалдаг. Үхэр, гахай, хонины мах, ноос, сүүн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэнэ. Уул уурхай (цагаан алт, алт, хромын үйлдвэрлэлээр дэлхийд тэргүүлдэг), автомашин угсралт, төмөр метал эдлэл, тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэл, сүлжмэл бүтээгдэхүүн, төмөр, ган хийц, химийн бүтээгдэхүүн, бордоо, хүнсний үйлдвэрлэл, худалдааны хөлөг онгоцны засвар үйлчилгээ эрхэлдэг.
Алдартай брэнд
Өмнөд Африкийн дарс дэлхийд алдартай. Amarulla хэмээх крем дарсыг дэлхий даяар мэддэг. Хүнсний Bokomo, компьютерийн техник хангамжийн Gazaz.
Экспорт/Импорт
Экспортын бараа бүтээгдэхүүний эргэлт нь жилд 71.52 тэрбум ам.доллар. Экспортын голлох бүтээгдэхүүнд алт, алмаз, цагаан алт, метал болон бусад эрдэс баялгууд, тоног төхөөрөмж, техник хэрэгсэл орно. Экспортын гол түншүүд нь Япон, АНУ, Нэгдсэн Вант Улс, Герман, Голланд, Хятад улс. Импортоор тоног төхөөрөмж, техник хэрэгсэл, химийн бүтээгдэхүүн, түлш шатахуун, шинжлэх ухааны нарийн багаж хэрэгслүүд, хоол хүнс авдаг. Импортоор жилд 76.59 тэрбум ам.долларын бараа авдаг ба импортын гол түншүүдэд Герман, Хятад, АНУ, Япон, Саудын Араб, Нэгдсэн Вант Улс улсууд багтана.
Барааны тэмдэг (Barcode)
600, 601
Мөнгөний нэгж
Өмнөд Африкийн Ранд (код: ZAR). 7.05 ранд нэг ам. доллартай тэнцэнэ.
Харилцаа холбоо/Дэд бүтэц
4.729 сая суурин телефон утас хэрэглэгч бий (2005 оны байдлаар). 39.66 сая гар утас хэрэглэгчтэй (2006 оны байдлаар). Олон улсын утасны код – 27. Урт долгионы 14, хэт богино долгионы 347 (үүн дээр нэмээд 243 дамжуулагч станц), богино долгионы 1 радио станцтай (1998). Телевизийн 556 (үүн дээр нэмж 144 дамжуулагч суваг) сувагтай. Интернэтийн код - .za
5.1 сая интернэт хэрэглэгчтэй.
Байгалийн хийн 1,177 км, газрын тосны 992 км боловсруулсан бүтээгдэхүүний 1,379 км урт дамжуулах хоолойтой. 20,872 км (8,931 км нь цахилгаан) урт төмөр замтай. 362,099 км авто замтайгаас 73,509 км нь хатуу хучилттай. Нийт 728 нисэх онгоцны буудалтай. 2 хөлөг онгоцтой. Данийн эзэмшлийн нэг хөлөг онгоц байдаг. Гадаадын 4 улсад бүртгэлтэй 6 хөлөг онгоц байдаг.
Боловсрол
Хүн амын 86.4% нь бичиг үсэг мэднэ. Эрэгтэйчүүдийн 87%, эмэгтэйчүүдийн 85.7% нь уншиж бичиж чадна.
Эрүүл мэнд/ДОХ
Нялхсын эндэгдэл 1000 төрөлт тутамд 59.44 ногддог. Хүмүүсийн дундаж наслалт 42.45. Өмнөд Африк нь ДОХ-ын халдварын тохиолдлоор дэлхийд нэгдүгээрт орж байна. Зарим эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлж байгаа хүний гуравны нэг нь ДОХ-той байдаг гэсэн тооцоо бий. 2003 онд ДОХ-ын халдвартай 5.3 сая хүн бүртгэгдэж байсан бол энэ өвчнөөр нас барсан хүний тоо 370,000 гэсэн тооцоо гарчээ. Тухайн үедээ ДОХ-ын халдвартай хүн амын тоо нийт насанд хүрсэн хүн амын 21.5%-ийг эзэлж байсан.
Хэл
Зулу 23.8%, коза 17.6%, африкаанс 13.3%, сепеди 9.4%, англи 8.2%, сэцвана 8.2%, сэсүтү 7.9%, ситзонга 4.4%, бусад 7.2%.(2001)
Шашин
Сион христ 11.1%, пентекостал 8.2%, католик 7.1%, методист 6.8%, голланд шинэчлэл 6.7%, англикан 3.8%, христийн бусад урсгал 36%, лал 1.5%, бусад 2.3%, онцлон заагаагүй 1.4%, шашингүй 15.1% байна.
Гол хүнсний нэр төрөл
Хүмүүсийн өдөрт хоолноос авдаг илчлэгийн хэмжээ 3,011 калори буюу олон улсын байгууллагаас гаргасан доод захын стандарттай харьцуулахад 123%-тай нь тэнцүү. Үүнд хүнсний ногоо 87%, малын гаралтай бүтээгдэхүүн 13%-ийг эзэлнэ. Өмнөд африкчууд брай буюу махыг гал дээр гарж идэх дуртай. Эндхийн дарс дэлхийд алдартай бөгөөд дарсаар махаа даруулж уух нь элбэг.
Аялал жуулчлал
Аялал жуулчлалыг хувийн компаниуд эрхлэн явуулдаг ч төрийн нэгдсэн бодлогоор мөн хангаж өгдөг. Маш олон далайн эрэг, наран шарлагын газар, түүхт хот, барилгууд, байгалийн цогцолбор бүхий хүрээлэн, дархан цаазат газрууд нь жуулчдын анхаарлыг ихэд татдаг. Мөн алмазны уурхай, уурхайн үзвэрүүд, эртний цайз зэрэг сонирхол татах зүйл их бий. Далайн аварга загас, халимыг далайд нь харах гэсэн, алдарт дарсыг нь амтлах, худалдан авах, алмазны үйлдвэртэй танилцах гэсэн олон жуулчид ирдэг. Жилд 6 сая гаруй жуулчид хүлээн авдаг бөгөөд аялал жуулчлалаас жилд дунджаар 5-6 тэрбум ам.долларын орлого олдог.
Цэрэг/Арми
Өмнөд Африкийн Үндэсний батлан хамгаалах хүчин нь арми, тэнгисийн хүчин, агаарын хүчин гэсэн хэсгүүдтэй. Мөн Нэгдсэн гүйцэтгэлийн Комманд, Нэгдсэн Тусламжийн Комманд, цэргийн мэдээлэл, цэргийн эрүүл мэнд гэсэн хэсгүүд бий. 55,750 цэргийн албан хаагчтай (армид 64.6%, тэнгисийн хүчинд 8.1%, агаарын хүчинд 16.6%, цэргийн эрүүл мэнд 10.7%). 18 насанд хүрсэн хүн сайн дураар цэргийн алба хаана. Улсын төсвийнхөө 1.7%-ийг батлан хамгаалах зардалдаа зарцуулдаг. Апартейдын төгсгөлд хар арьстаны арми цэргүүд болон босогчдын арми Үндэсний батлан хамгаалах хүчиндээ нэгдсэн.
Спортын хөгжил/амжилт
Өмнөд Африкт хамгийн түгээмэл спорт нь хөлбөмбөг, регби, крикет, бокс бөгөөд усанд сэлэлтийн спорт ч мөн өндөр хөгжсөн. Залуучуудын дунд серфинг, гулгах тавцангийн спорт маш их дэлгэрсэн. Африк тивд анх удаа Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг нутагтаа 2010 онд зохион явуулах гэж байна. Олимпын наадмаас 20 алт, 23 мөнгө, 26 хүрэл медаль авсан амжилтаар дэлхийд 35-рт эрэмбэлэгдэж байна. Хөнгөн атлетик, бокс, усанд сэлэлтээр ихэнх медалийг авсан байна.
Алдартай хүмүүс
Апартейдын эсрэг тэмцэгч хар арьстан Нельсон Манделла. Дэлхийд хамгийн анхны зүрх шилжүүлэн суулгах мэс засал хийсэн эмч Кристиан Барнард. 1997 онд дэлхийд чансаагаараа 3-т бичигдэж байсан теннисчин эмэгтэй Аманда Гоетзер, дэлхийн олон халуун цэгүүдээс мэдээ бэлтгэж байсан алдарт телевизийн нэвтрүүлэгч Лара Логан, холливудын алдарт жүжигчин Чарльз Терон, “Бөгжний эзэн” киноны зохиолч Ж.Р.Р. Толкиен, 4х100 чөлөөт сэлэлтийн дэлхийн рекордын эзэд болох Роланд Шуман, Линдон Фернс, Дариан Таунсенд, Рик Ниитлинг нар, Английн премьер лигийн хөлбөмбөгийн тамирчин Лукас Радебе, Формула 1-ийн дэлхийн аварга Жоди Шехтер.
Гэмт хэрэг/терроризм
Гэмт хэргийн нөхцөл байдал тус улсад муу байгаа. Хулгай, дээрэм, бүлэглэн дээрэмдэх, хүчирхийллийн хэргүүд гудамжинд их гардаг. Ялангуяа шөнө оройн цагаар гэмт хэрэг бүр ихэсдэг. Машины хулгай, санхүүгийн гэмт хэрэг мөн өсөх хандлагатай байгаа. Терроризмын аюул гарч болзошгүй нөхцөл байдалд байгаа. Аливаа жагсаал цуглаан сүүлдээ хүчирхийллийн шинжтэй болж болзошгүй учраас түүнээс хол байхыг жуулчдад анхааруулдаг. Сүүлийн үед газар аваад байгаа хүний наймаа, хар тамхины гэмт хэргүүд ихээр үйлдэгддэг газар бол Өмнөд Африк юм.
Ардчиллын хөгжил
Ардчиллын индекс 7.91. Ардчиллын хөгжлөөрөө дэлхийд 29-т ордог ардчилсан улс. 1994 онд апартейд үзэл халагдаж анхны хар, өнгөт арьстанд нээлттэй сонгууль болсон.
Авилгалын индекс
Олон улсын Трансперэнси байгууллагын жагсаалтад 2007 онд жагсаагдахдаа 5.1 гэсэн индекстэйгээр 179 орноос 43-т бичигдсэн байна.
Монголтой харилцаатай эсэх
Монгол Улс, Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улстай 1994 оны 5 дугаар сарын 25-ны өдөр дипломат харилцаа тогтоосон.
Монгол Улсаас Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсад суугаа ЭСЯ Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсыг, Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсаас Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсад суугаа ЭСЯ Монгол Улсыг тус тус хавсран сууж байна.
Дипломат харилцаа тогтоосноос хойш хоёр орны үндэсний баяр, бусад тэмдэглэлт үйл явдлыг тохиолдуулан өндөр, дээд хэмжээнд баярын утас харилцан солилцож байна.
Монгол дахь дипломат төлөөлөгч
Үгүй.
Монголын дипломат төлөөлөгч
Үгүй. Монгол Улсаас Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсад суугаа ЭСЯ хавсрана.
Лондон
Д.Даваасамбуу
Embassy of Mongolia
7-8 Kensington Court,
London, W8 5DL United Kingdom
Tel:(44) 207-937-0150
Fax: (44)207-937-1117
E-mail:office@embassyofmongolia.co.uk
Web site: http://www.embassyofmongolia.co.uk
|